QUY ĐỊNH MỚI VỀ QUẢN LÝ LAO ĐỘNG VÀ CHẾ ĐỘ TIỀN LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC: HƯỚNG TỚI SỰ MINH BẠCH VÀ HIỆU QUẢ

Trong bối cảnh nền kinh tế đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, Chính phủ Việt Nam đã ban hành những quy định mang tính đột phá nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tại các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực nhân sự và tài chính. **Vào ngày 28 tháng 02 năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 44/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về việc quản lý lao động, tiền lương, thù lao và tiền thưởng trong các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ vốn [1, 2]. Tuy nhiên, để kiện toàn hơn nữa bộ máy quản lý và đảm bảo quyền lợi cho những người đại diện vốn, Nghị định số 248/2025/NĐ-CP đã tiếp tục được ban hành vào ngày 15 tháng 09 năm 2025 để quy định cụ thể chế độ tiền lương, thù lao, tiền thưởng của người đại diện chủ sở hữu trực tiếp và kiểm soát viên, đồng thời văn bản này cũng chính thức bãi bỏ Nghị định số 44/2025/NĐ-CP để tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất và cập nhật nhất [3, 4].

Nguyên tắc cốt lõi trong quản lý lao động tại các doanh nghiệp nhà nước hiện nay là việc tuyển dụng và sử dụng nhân lực phải hoàn toàn phù hợp với tổ chức sản xuất, yêu cầu nhiệm vụ kinh doanh và phải đảm bảo tính công khai, minh bạch [5, 6]. Hằng năm, Tổng giám đốc hoặc Giám đốc doanh nghiệp có trách nhiệm xây dựng kế hoạch lao động chi tiết để báo cáo Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty phê duyệt, làm cơ sở pháp lý cho việc tuyển dụng thực tế [5, 7]. Một điểm mới rất đáng chú ý trong các quy định này là trách nhiệm cá nhân của Ban điều hành và Hội đồng thành viên sẽ được xem xét nghiêm túc nếu để xảy ra tình trạng tuyển dụng vượt quá nhu cầu dẫn đến người lao động không có việc làm hoặc làm tăng chi phí bất hợp lý cho doanh nghiệp [7, 8]. Đây được coi là một trong những tiêu chí quan trọng để cơ quan đại diện chủ sở hữu đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của những người đứng đầu doanh nghiệp [8].

Về chính sách tiền lương, Nhà nước xác định tiền lương và tiền thưởng phải được xác định gắn liền với năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh thực tế của đơn vị [1, 9]. Quy định này nhằm hướng đến việc bảo đảm mặt bằng tiền lương cạnh tranh trên thị trường, đồng thời tạo ra cơ chế linh hoạt để doanh nghiệp có thể thu hút và khuyến khích đội ngũ nhân lực công nghệ cao trong các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng hydrogen, sản phẩm bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo [1, 10]. Đối với những chuyên gia hoặc người có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, doanh nghiệp được phép trả lương và thưởng thỏa đáng mà không bị hạn chế mức tối đa, nhằm tối ưu hóa sự đóng góp của họ cho sự phát triển của doanh nghiệp [11]. Tuy nhiên, đối với bộ máy quản lý, Chính phủ yêu cầu thực hiện tách bạch rõ ràng tiền lương và thù lao của Thành viên hội đồng, Kiểm soát viên với tiền lương của Ban điều hành [12, 13].

Mức lương cơ bản của Thành viên hội đồng và Kiểm soát viên chuyên trách hiện nay được phân chia theo hai nhóm ngành và nhiều mức khác nhau căn cứ vào quy mô vốn, doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp [14, 15]. Cụ thể, Nhóm I bao gồm các công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, ngân hàng và các tổng công ty đặc biệt hoạt động trong các lĩnh vực then chốt như viễn thông, khai thác dầu khí hay sản xuất điện [16-18]. Trong khi đó, Nhóm II dành cho các doanh nghiệp còn lại với các tiêu chí về vốn và lợi nhuận thấp hơn, nhưng vẫn đảm bảo mức thu nhập ổn định theo ngạch bậc [19, 20]. Hệ thống mới này quy định mức lương cơ bản cao nhất của Chủ tịch Hội đồng thành viên có thể lên tới 80 triệu đồng mỗi tháng đối với doanh nghiệp thuộc Nhóm I đạt các chỉ tiêu cao về tài chính [14, 15]. Để đảm bảo tính công bằng, khi xác định mức tiền lương thực tế, doanh nghiệp được quyền tính toán loại trừ các yếu tố khách quan như thay đổi chính sách của Nhà nước, thiên tai, dịch bệnh hoặc việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, an sinh xã hội do Thủ tướng Chính phủ giao [21-23].

Phương pháp xác định quỹ tiền lương của doanh nghiệp nhà nước cũng được đa dạng hóa, cho phép doanh nghiệp lựa chọn giữa việc xác định qua mức tiền lương bình quân kế hoạch hoặc thông qua đơn giá tiền lương ổn định áp dụng trong giai đoạn từ 2 đến 5 năm [13, 24, 25]. Một nguyên tắc không đổi là năng suất lao động tăng thì tiền lương mới được phép tăng, và mức tăng tiền lương không được vượt quá mức tăng năng suất lao động [26, 27]. Đặc biệt, quy định khống chế mức tiền lương của Tổng giám đốc hoặc Giám đốc tối đa không quá 10 lần so với mức tiền lương bình quân của người lao động trong doanh nghiệp, trừ trường hợp người điều hành được thuê làm việc theo hợp đồng lao động với các thỏa thuận riêng biệt [28, 29]. Điều này giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập và tạo ra sự đồng thuận trong nội bộ doanh nghiệp.

Chế độ tiền thưởng và phúc lợi cũng được quy định chặt chẽ để đảm bảo nguồn lực này được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả [30]. Quỹ tiền thưởng của người lao động được trích từ lợi nhuận thực hiện sau khi đã hoàn thành các nghĩa vụ với Nhà nước, với mức tối đa không quá 03 tháng tiền lương bình quân thực hiện nếu doanh nghiệp đạt hoặc vượt kế hoạch lợi nhuận [31]. Đối với người quản lý và kiểm soát viên, quỹ tiền thưởng tối đa không quá 02 tháng tiền lương và thù lao bình quân thực hiện, và việc chi trả phải gắn liền với mức độ đóng góp vào kết quả quản lý, điều hành chung [32, 33]. Tất cả các quy chế trả lương và thưởng đều phải được tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở và công khai minh bạch trong doanh nghiệp trước khi thực hiện [34, 35].

Trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cũng được nâng cao trong việc giám sát và kiểm tra việc thực hiện các quy định này [36, 37]. Các cơ quan này có quyền phê duyệt mức tiền lương, thù lao kế hoạch và thực hiện của từng thành viên hội đồng, đảm bảo vốn nhà nước được bảo toàn và phát triển [38, 39]. Việc ban hành đồng bộ các quy định tại Nghị định 248/2025/NĐ-CP đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong quản trị doanh nghiệp nhà nước, giúp các đơn vị này tự chủ hơn trong việc quản lý nhân sự nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ từ phía Nhà nước [4, 40]. Sự thay đổi này không chỉ nâng cao đời sống cho người lao động mà còn củng cố vị thế chủ đạo của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước [9].

Nguồn tham khảo:

1. Nghị định số 44/2025/NĐ-CP ngày 28/02/2025 của Chính phủ về quản lý lao động, tiền lương, thù lao, tiền thưởng trong doanh nghiệp nhà nước.

2. Nghị định số 248/2025/NĐ-CP ngày 15/09/2025 của Chính phủ quy định chế độ tiền lương, thù lao, tiền thưởng của người đại diện chủ sở hữu trực tiếp, người đại diện phần vốn nhà nước và Kiểm soát viên trong doanh nghiệp nhà nước.

3. Thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhphu.vn) và Sở Tài chính tỉnh Cà Mau.

Link: 44/2025 NĐCP

Để nắm bắt kịp thời các phân tích chuyên sâu về chính sách giáo dục và các văn bản pháp luật mới nhất, quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể theo dõi và liên hệ với chúng tôi qua các kênh thông tin sau:

• Website: 

• Fanpage Facebook:

• Email hỗ trợ: 

Chúng tôi luôn sẵn sàng tiếp nhận các ý kiến đóng góp và thảo luận chuyên môn từ cộng đồng để cùng xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu chính sách giáo dục minh bạch và hiệu quả.

Content Huyền Trang